گزارش ریسکهای جهانی ۲۰۲۶
(The Global Risks Report 2026)
ناشر: مجمع جهانی اقتصاد (World Economic Forum)
تاریخ انتشار: ژانویه ۲۰۲۶
۱. پیشگفتار (Preface)
گزارش سالانه ریسکهای جهانی با هدف تمرکز رهبران جهان بر چالشهای نوظهور و اثرات ثانویه آنها منتشر میشود. این گزارش پیشگویی نمیکند، بلکه طیفی از آیندههای احتمالی را برای پیشگیری و مدیریت ارائه میدهد.
سه سال پیش، نسخه هجدهم گزارش احتمال وقوع “بحرانهای چندگانه” (Polycrisis) را مطرح کرد. اکنون، بیست و یکمین نسخه (۲۰۲۶) بررسی میکند که چگونه یک “نظم رقابتی جدید” در حال شکلگیری است و چه تاثیری بر دامنههای ریسک همزمان دارد.
ما شاهد آشفتگیهای ناشی از موارد زیر هستیم:
- جنگهای فیزیکی (Kinetic wars).
- استفاده از سلاحهای اقتصادی برای مزیتهای استراتژیک.
- تفرقه و گسست فزاینده در جوامع.
در حالی که ریسکهای “اینجا و اکنون” آشکار میشوند، چالشهای بلندمدت (از شتاب فناوری تا زوال محیط زیست) همچنان اثرات مخربی بر سیستمها میگذارند. نهادهایی که زمانی ضامن ثبات بودند، اکنون در مدیریت این تلاطمها دچار بنبست یا ناکارآمدی شدهاند.
آمار نگرانکننده:
۵۰٪ از رهبران و کارشناسان شرکتکننده در نظرسنجی، چشمانداز ۲ سال آینده را “متلاطم” یا “طوفانی” پیشبینی میکنند. این رقم برای بازه ۱۰ ساله به ۵۷٪ افزایش مییابد. تنها ۱٪ چشماندازی آرام را پیشبینی کردهاند.
۲. یافتههای کلیدی گزارش
مضمون اصلی سال ۲۰۲۶: عدم قطعیت
با افزایش مقیاس، درهمتنیدگی و سرعت ریسکهای جهانی، سال ۲۰۲۶ آغازگر “عصر رقابت” است. مکانیسمهای همکاری در حال فروپاشی هستند، دولتها از چارچوبهای چندجانبه عقبنشینی میکنند و ثبات جهانی در محاصره است. یک چشمانداز چندقطبی و مورد مناقشه در حال ظهور است که در آن “تقابل” جایگزین “همکاری” شده و اعتماد – که ارز رایج همکاری است – ارزش خود را از دست میدهد.
چشمانداز جهانی (کوتاه مدت و بلند مدت)
بر اساس نظرسنجی ادراک ریسکهای جهانی (GRPS):
| کوتاه مدت (۲ سال) | بلند مدت (۱۰ سال) | وضعیت چشمانداز |
| کمتر از ۱٪ | ۱٪ | آرام (Calm) |
| ۹٪ | ۱۰٪ | با ثبات (Stable) |
| ۴۰٪ | ۳۲٪ | ناپایدار (Unsettled) |
| ۴۲٪ | ۳۸٪ | متلاطم (Turbulent) |
| ۸٪ | ۱۹٪ | طوفانی (Stormy) |
نکته: نگرانیهای کوتاهمدت نسبت به سال گذشته ۱۴ درصد افزایش داشته است.
عقبنشینی چندجانبهگرایی (Multilateralism in Retreat)
سیستم چندجانبه تحت فشار است. کاهش اعتماد، کاهش شفافیت، و تضعیف احترام به حاکمیت قانون، همراه با افزایش “حمایتگرایی” (Protectionism)، روابط بینالمللی و تجارت را تهدید میکند.
مهمترین ریسک سال ۲۰۲۶:
“تقابل ژئواکونومیک” (Geoeconomic confrontation) به عنوان مهمترین ریسکی که احتمال ایجاد یک بحران جهانی مادی را دارد، توسط ۱۸٪ پاسخدهندگان انتخاب شده است (رتبه اول). پس از آن، “درگیریهای مسلحانه بیندولتی” با ۱۴٪ در رتبه دوم قرار دارد.
۳. تحلیل ریسکهای موضوعی
الف) جوامع در لبه پرتگاه (Societal Risks)
قطبیشدن سیاسی و اجتماعی فشار را بر سیستمهای دموکراتیک تشدید میکند. روایتهای “خیابان علیه نخبگان” (Streets versus elites) نشاندهنده ناامیدی عمیق از ساختارهای حاکمیتی سنتی است.
- نابرابری (Inequality): برای دومین سال متوالی به عنوان مرتبطترین ریسک جهانی (Most interconnected risk) شناخته شده است.
- اقتصادهای K-شکل: تمرکز ثروت در دست عدهای معدود در حالی که هزینههای زندگی بالاست، قراردادهای اجتماعی را زیر سوال میبرد.
ب) محیط زیست: اولویتزدایی در کوتاهمدت
یافتهها نشان میدهد که ریسکهای غیرزیستمحیطی نسبت به ریسکهای زیستمحیطی اولویت یافتهاند.
- کوتاه مدت (۲ سال): رتبه ریسکهایی مثل “رویدادهای آبوهوایی حاد” از رتبه ۲ به ۴ سقوط کرده است.
- بلند مدت (۱۰ سال): با این حال، ریسکهای زیستمحیطی همچنان در صدر هستند و نیمی از ۱۰ ریسک برتر دهه آینده را تشکیل میدهند.
ج) فناوری: رشد مهارنشدنی
- هوش مصنوعی (AI): ریسک “پیامدهای نامطلوب فناوریهای هوش مصنوعی” بیشترین جهش را در رتبهبندی داشته است (از رتبه ۳۰ در کوتاهمدت به رتبه ۵ در بلندمدت).
- اطلاعات غلط و نادرست (Misinformation): رتبه دوم در ریسکهای کوتاهمدت.
- جهشهای کوانتومی: بخش ۲.۶ گزارش به خطرات و فرصتهای فناوری کوانتوم میپردازد که میتواند به وجهی دیگر از رقابتهای استراتژیک تبدیل شود.
د) اقتصاد
- تسویه حساب اقتصادی (Economic Reckoning): نگرانیها در مورد رکود اقتصادی، تورم و حباب داراییها در حال افزایش است. بدهیهای بالا و بازارهای پرنوسان، کشورها را تهدید میکند.
۴. نقشه ارتباطات ریسک (Interconnections Map)
شکل ۶ گزارش (صفحه ۱۱) شبکه درهمتنیدهای از ریسکها را نشان میدهد که در آن “نابرابری” (Inequality) در مرکز قرار دارد و به شدت با موارد زیر در ارتباط است:
- رکود اقتصادی
- فرسایش انسجام اجتماعی
- تقابل ژئواکونومیک
- اطلاعات غلط و نادرست
۵. روششناسی (Methodology)
این گزارش بر اساس “نظرسنجی ادراک ریسکهای جهانی” (GRPS) تهیه شده که بین ۱۲ اوت تا ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵ انجام شده و دیدگاههای بیش از ۱۳۰۰ کارشناس جهانی از دانشگاهها، کسبوکارهای بزرگ، دولتها و سازمانهای بینالمللی را گردآوری کرده است.
ساختار گزارش در یک نگاه:
- فصل ۱: نتایج نظرسنجی GRPS (چشمانداز ۲ و ۱۰ ساله).
- فصل ۲: تحلیل عمیق ۶ موضوع کلیدی شامل:
- چندقطبی شدن بدون چندجانبهگرایی
- جنگ ارزشها (Values at war)
- تسویه حساب اقتصادی
- زیرساختهای در خطر
- جهشهای کوانتومی
- هوش مصنوعی فراگیر (AI at large)
گزارش ریسکهای جهانی ۲۰۲۶ (World Economic Forum) را از لینک زیر دانلود نمایید: